RouteConnect Track and Tracing

Al jaren praat Europa over Galileo, een eigen systeem voor satellietnavigatie naast het Amerikaanse gps. Maar niet alleen de commerciële kansen worden betwist, ook de strategische noodzaak

  
Een satelliet van het Galileo-project.
(Foto AFP)
 
Bij de Europese Commissie zegt men het liever niet hardop. Want Galileo, het grote Europese project voor satellietnavigatie, is nu al omstreden genoeg.

Maar dit ambitieuze en kostbare initiatief, dat Europa onafhankelijk moet maken van het Amerikaanse gps-systeem, komt niet louter voort uit economische motieven. Er spelen ook militaire en strategische argumenten mee bij de lobby voor het systeem, dat met zijn dertig satellieten niet alleen personen- en vrachtauto’s, maar ook hoogwaardige wapens kan gidsen en van een nauwkeurige plaatsbepaling kan voorzien.

„Het is een onmisbaar strategisch instrument voor de politieke macht en de onafhankelijkheid van de Europese Unie”, zei de Franse (socialistische) Europarlementariër Catherine Guy-Quint eerder deze maand onomwonden. Maar daarover bestaat geen overeenstemming in Europa – net zomin trouwens als over de financiering, de aanbesteding en de economische levensvatbaarheid van het project dat naar verwachting op zijn vroegst in 2013 kan functioneren.

Al jaren is onduidelijk of het project eigenlijk wel van de grond komt. Voor het eind van het jaar hopen de lidstaten van de Europese Unie het eindelijk eens te worden. Het Europese Parlement stemde vorige week nog voor een fikse uitbreiding van de fondsen voor het project, dat in totaal zo’n 4 miljard euro zal gaan kosten.

Duitsland, Frankrijk, Spanje en Italië zijn grote voorstanders van Galileo. „We zijn tegenwoordig verslaafd aan satellietnavigatie”, zegt Christoph Grams, defensiedeskundige van het Deutsche Gesellschaft für Auswärtige Politik. En hij doelt daarbij niet alleen op de Tomtom die miljoenen particuliere automobilisten de weg wijst. „Satellietnavigatie stuurt ook geleide raketten de goede kant op. Naarmate Europese landen actiever worden op het wereldtoneel, zijn ze minder bereid het risico te nemen dat ze door de VS ooit worden afgesloten van het gps-systeem. Ze willen niet meer afhankelijk zijn van de Verenigde Staten, want in Europa groeit de onvrede met het Amerikaanse veiligheids- en defensiebeleid.”

Maar niet alle landen maken zich daar zorgen over, zegt Tomas Valasek, defensiedeskundige van de denktank Centre for European Reform in Londen. „De Britten zien er niet zo de noodzaak van in om naast het Amerikaanse nog een eigen Europees systeem op te zetten. In sommige landen heerst inderdaad grote bezorgdheid dat we voor het functioneren van onze meest geavanceerde wapensystemen afhankelijk zijn van het gps-systeem. Maar ik kan me geen situatie voorstellen waarin de Verenigde Staten de Europeanen het gebruik van hun gps zouden ontzeggen. Daarvoor zijn hun markten veel te veel geïntegreerd.

„En als de transatlantische relaties tóch ooit eens zo slecht worden dat dat gebeurt, dan is het uitvallen van de satellietnavigatie wel het minste van onze problemen.”

Volgens het Britse weekblad The Economist wordt het Europese project slechts gedreven door politieke ijdelheid van de Europese Unie, industriepolitiek van de landen die er hun grote bedrijven mee willen steunen, en paranoïde angsten op defensiegebied.

Maar ook als je niet gelooft dat de Amerikanen het gebruik van het gps-systeem voor Europa ooit zullen beperken wanneer het hun goeddunkt, dan nog is het een strategisch belang dat Europa zijn eigen systeem opzet, zegt de Nederlandse oud-minister van Economische Zaken Laurens Jan Brinkhorst. „Het is belangrijk dat Europa, en ook Nederland, invloed heeft op de verdere ontwikkeling van dit soort technologie. In de eerste plaats is het een civiel project, met heel veel commerciële toepassingen, waarbij je niet afhankelijk moet zijn van buitenstaanders. Daarnaast zullen ook de militaire mogelijkheden gebruikt worden. Amerika zal zijn leiderschap in de wereld moeten delen – in geopolitiek, maar ook economisch opzicht.”

Ondertussen zit de concurrentie niet stil. Galileo zou een grotere nauwkeurigheid moeten garanderen dan het gps-systeem, dat in de jaren tachtig is ontwikkeld door het Pentagon en dat gratis over de hele wereld gebruikt kan worden. De Amerikanen werken nu hard aan een modernisering van gps, dat voor 95 procent gebruikt wordt voor civiele toepassingen, een markt van zo’n 20 miljard dollar. In deze veelbelovende markt heeft gps nu een monopolie in handen en om de Europeanen en commerciële klanten gerust te stellen zegt het Pentagon dat de komende generatie gps-satellieten niet volledig onder zijn controle zal staan.

Maar ook Rusland en China werken aan eigen systemen voor satellietnavigatie. Vrijdag lanceerden de Russen nog drie satellieten voor hun militaire Glonass-systeem, waarvan er zich al dertien in een baan om de aarde bevinden en dat in 2009 operationeel moet zijn. „In de 21ste eeuw is het even belangrijk om over een satellietnavigatiesysteem als over kernwapens of strategische energiebronnen te beschikken”, zei Ruslands vicepremier Sergej Ivanov onlangs.

Als je niet je eigen satellietnavigatie hebt, is de gedachte, dan heb je niet de volledige controle over je precisiewapens. Vanuit die gedachte werkt China aan zijn eigen netwerk van satellieten genaamd Baidu.

Maar binnen Europa staat niet alleen de wenselijkheid van een eigen systeem nog ter discussie, onder de voorstanders bestaat ook onenigheid over de gewenste aanpak. Aanvankelijk had het een zogeheten Public Private Partnership moeten worden, maar het bedrijfsleven schrok terug voor de financiële risico’s van de investeringen.

Nu het geld uit de Europese begroting moet komen, is Duitsland bang dat zijn industrie minder opdrachten krijgt dan de Franse en Italiaanse concerns. „In Duitsland bestaat ergernis dat de Fransen altijd aan het langste eind trekken”, zegt de Duitse defensiedeskundige Christoph Grams. „Maar Europa moet het eens kunnen worden. Want het is een belangrijk project, zowel om economische als strategische redenen. Alleen kunnen we ons langzamerhand niet veel tijdverlies meer veroorloven.”